CIT estoński – co to jest i na czym polega?

Estoński CIT to potoczna nazwa ryczałtu od dochodów spółek, czyli polskiego modelu opodatkowania, w którym podatek od wypracowanego zysku jest zasadniczo odroczony do momentu jego wypłaty. Nie jest to zwolnienie z CIT ani podatek pobierany w Estonii. Spółka może przeznaczać niewypłacony zysk na działalność i inwestycje, ale podatek pojawi się przy dywidendzie albo przy zdarzeniu uznanym za ukrytą wypłatę zysku.

Czym jest estoński CIT?

Formalna nazwa tego rozwiązania to ryczałt od dochodów spółek. Określenie „estoński CIT” nawiązuje do estońskiego modelu, który wiąże opodatkowanie przede wszystkim z konsumpcją zysku, a nie z samym jego wypracowaniem. Polska regulacja jest jednak odrębnym systemem wynikającym z ustawy o CIT.

W klasycznym CIT spółka rozlicza podatek od dochodu na bieżąco, zwykle w formie miesięcznych albo kwartalnych zaliczek. Przy ryczałcie podatek od zatrzymanego zysku nie powstaje w tym samym momencie. Spółka może korzystać ze środków w działalności bez płacenia CIT od części zysku, która pozostaje w firmie.

Model opiera się na księgach rachunkowych. Nie ma potrzeby prowadzenia odrębnej rachunkowości podatkowej, ustalania podatkowych kosztów uzyskania przychodów ani obliczania podatkowych odpisów amortyzacyjnych. Nie oznacza to jednak braku obowiązków księgowych lub deklaracyjnych.

Jak działa odroczenie podatku?

Najprościej można wyjaśnić to na przykładzie. Jeżeli spółka wypracuje zysk, ale nie wypłaci go wspólnikom, środki mogą pozostać w firmie i finansować zakup maszyn, rozwój zespołu albo bieżącą działalność. Obowiązek podatkowy powstaje zasadniczo wtedy, gdy zysk zostanie wypłacony w formie dywidendy lub wykorzystany w sposób, który przepisy traktują jak wypłatę.

To poprawia płynność finansową, ponieważ pieniądze, które w klasycznym modelu częściowo trafiłyby do urzędu skarbowego w trakcie roku, pozostają czasowo do dyspozycji spółki. Podatek nie znika. Zostaje przesunięty w czasie, a moment jego zapłaty jest powiązany z rozdysponowaniem zysku.

Przy wypłacie dywidendy występują dwa poziomy opodatkowania. Najpierw ryczałt płaci spółka, a następnie wspólnik rozlicza podatek od dywidendy. Podatek wspólnika jest jednak pomniejszany o część ryczałtu zapłaconego przez spółkę. Przy założeniu wypłaty całego zysku daje to następujące efektywne obciążenia:

Podane wartości dotyczą sytuacji, w której cały zysk zostaje wypłacony i spełnione są warunki zastosowania przewidzianych pomniejszeń. Stawka ryczałtu wynosi 10% dla małych podatników i podmiotów rozpoczynających działalność oraz 20% dla pozostałych. Status małego podatnika zależy między innymi od limitu przychodów ze sprzedaży wraz z VAT, którego równowartość wynosi 2 mln euro.

Kto może wybrać estoński CIT?

Z ryczałtu mogą korzystać między innymi spółki z o.o., spółki akcyjne, proste spółki akcyjne, spółki komandytowe oraz spółki komandytowo-akcyjne, o ile spełnią warunki ustawowe. Nie wystarczy samo posiadanie jednej z tych form prawnych. Wymogi muszą być spełnione łącznie:

• Struktura właścicielska – wspólnikami, udziałowcami lub akcjonariuszami muszą być wyłącznie osoby fizyczne, a spółka co do zasady nie może posiadać udziałów w innych podmiotach.
• Przychody pasywne – mniej niż 50% przychodów może pochodzić między innymi z odsetek, pożyczek, praw autorskich, instrumentów finansowych, poręczeń, gwarancji oraz określonych transakcji z podmiotami powiązanymi.
• Zatrudnienie – standardowo spółka powinna zatrudniać co najmniej trzy osoby na umowie o pracę przez wymagany okres albo ponosić określone wydatki na wynagrodzenia z innych umów. Dla małego podatnika wymóg jest łagodniejszy i może dotyczyć jednej osoby.
• Forma prowadzenia rachunkowości – spółka nie może sporządzać sprawozdań finansowych zgodnie z Międzynarodowymi Standardami Rachunkowości w okresie opodatkowania ryczałtem.
• Brak ustawowych wyłączeń – z rozwiązania nie skorzystają między innymi niektóre przedsiębiorstwa finansowe, instytucje pożyczkowe, podmioty w likwidacji lub upadłości oraz określone podmioty uczestniczące w reorganizacjach.

Spółka rozpoczynająca działalność może korzystać z uproszczeń dotyczących struktury przychodów i zatrudnienia. Wymóg zatrudnienia pojawia się stopniowo, począwszy od kolejnych lat działalności. Wybór ryczałtu zgłasza się do urzędu skarbowego na formularzu ZAW-RD w terminie określonym w ustawie.

Co podlega opodatkowaniu?

Ryczałt nie obejmuje wyłącznie klasycznej dywidendy. Przepisy obejmują także świadczenia, które mogą być ekonomicznie podobne do wypłaty zysku. Dlatego przy ocenie opłacalności trzeba przeanalizować przepływy między spółką, wspólnikami i podmiotami powiązanymi:

• Zysk podzielony – zysk przeznaczony do wypłaty wspólnikom albo na pokrycie określonych strat sprzed okresu opodatkowania ryczałtem.
• Ukryte zyski – świadczenia pieniężne, niepieniężne, odpłatne lub częściowo odpłatne na rzecz wspólnika albo podmiotu z nim powiązanego, na przykład pożyczka udzielona wspólnikowi.
• Wydatki niezwiązane z działalnością gospodarczą – koszty, których nie da się uzasadnić działalnością spółki, w tym część wydatków o charakterze reprezentacyjnym.
• Świadczenia i transakcje powiązane – także takie, w których cena lub zakres świadczenia odbiegają od warunków rynkowych i mogą prowadzić do transferu wartości do wspólnika.
• Nieujawnione operacje oraz wybrane zdarzenia reorganizacyjne – przepisy przewidują opodatkowanie również w sytuacjach związanych ze zmianą wartości majątku, zakończeniem ryczałtu lub nieujęciem operacji w wyniku finansowym.

Właśnie ukryte zyski są jednym z głównych obszarów ryzyka. Nie każda wypłata na rzecz wspólnika automatycznie ma taki charakter, ale świadczenie powinno mieć uzasadnienie gospodarcze, właściwą dokumentację i rynkowe warunki. W razie wątpliwości znaczenie mają szczegóły konkretnej transakcji oraz aktualna interpretacja przepisów.

Czy estoński CIT jest korzystny dla każdej firmy?

Najczęściej korzystają na nim spółki, które regularnie zatrzymują zysk i przeznaczają go na rozwój, zamiast wypłacać całość wspólnikom. Odroczenie podatku może wtedy realnie zwiększyć środki dostępne na inwestycje. Korzyść jest mniejsza, gdy firma co roku wypłaca cały zysk albo wykonuje wiele świadczeń na rzecz wspólników.

Przed wyborem ryczałtu trzeba też sprawdzić wpływ na ulgi podatkowe. Przejście na ten model może wyłączyć możliwość korzystania między innymi z ulgi B+R oraz IP Box, a także ograniczyć rozliczenie strat z lat wcześniejszych. Osobnej analizy wymagają transakcje z podmiotami powiązanymi, wynagrodzenia wspólników i prywatne wykorzystanie majątku spółki.

Estoński CIT jest więc przede wszystkim rozwiązaniem dla spółki o prostej strukturze właścicielskiej, przewidywalnych przepływach i planach reinwestowania zysku. Decyzję najlepiej poprzedzić porównaniem kilku wariantów na rzeczywistych danych finansowych, a nie samym zestawieniem stawek podatkowych.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej, prawnej ani finansowej. Zasady opodatkowania mogą zależeć od indywidualnej sytuacji spółki i zmian przepisów.