PCC – co to za podatek i kiedy trzeba go zapłacić?

PCC to podatek od czynności cywilnoprawnych, który obejmuje wybrane umowy, między innymi sprzedaż, pożyczkę, zamianę, ustanowienie hipoteki i umowę spółki. Najczęściej pojawia się przy zakupie używanego samochodu od osoby prywatnej albo mieszkania z rynku wtórnego. Jeżeli dana czynność jest opodatkowana VAT, co do zasady nie płaci się od niej PCC. Przy akcie notarialnym podatek rozlicza notariusz, a przy pozostałych umowach podatnik zwykle składa PCC-3 i płaci należność w ciągu 14 dni.

Jakie czynności podlegają PCC?

Zakres podatku wynika z ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych. PCC obejmuje zamknięty katalog czynności, a także niektóre ich zmiany, jeżeli zwiększają podstawę opodatkowania. Do najczęstszych należą:

• umowa sprzedaży i zamiany rzeczy lub praw majątkowych, na przykład samochodu, nieruchomości albo określonych praw do lokalu;
• umowa pożyczki pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku;
• umowa darowizny, ale tylko w części dotyczącej przejęcia przez obdarowanego długów, ciężarów lub zobowiązań darczyńcy;
• umowa dożywocia, dział spadku i zniesienie współwłasności, jeżeli wiążą się ze spłatą lub dopłatą;
• ustanowienie hipoteki, odpłatnego użytkowania albo odpłatnej służebności;
• umowa depozytu nieprawidłowego;
• umowa spółki i jej zmiana, jeżeli zwiększa majątek spółki albo kapitał zakładowy.

Podatek może pojawić się również przy orzeczeniu sądu, wyroku sądu polubownego lub ugodzie, jeżeli wywołują takie same skutki prawne jak czynność cywilnoprawna objęta PCC.

Ile wynosi PCC i kto go płaci?

Stawka zależy od rodzaju czynności oraz jej przedmiotu. Przy sprzedaży mieszkania z rynku wtórnego albo samochodu kupionego od osoby prywatnej wynosi najczęściej 2% wartości rynkowej. Podatnikiem przy sprzedaży jest kupujący, nie sprzedający.

Stawka 0,1% dotyczy hipoteki zabezpieczającej wierzytelność o znanej wysokości. Jeżeli wysokości zabezpieczonej wierzytelności nie da się ustalić, podatek wynosi 19 zł. W szczególnych przypadkach, na przykład przy ujawnieniu nieopodatkowanej pożyczki w toku kontroli, może zostać zastosowana stawka sankcyjna 20%.

Przy zamianie podatnikami są obie strony. Przy darowiźnie podatek płaci obdarowany, a przy umowie dożywocia nabywca nieruchomości. Przy dziale spadku lub zniesieniu współwłasności obowiązek dotyczy osoby, która otrzymuje rzeczy albo prawa ponad swój dotychczasowy udział.

Jak rozliczyć PCC i złożyć PCC-3?

Obowiązek podatkowy zazwyczaj powstaje w dniu zawarcia umowy. Od tego momentu masz 14 dni na złożenie deklaracji PCC-3 i zapłatę podatku. Urząd skarbowy nie wysyła wezwania przypominającego o tym terminie.

1. Ustal, czy czynność podlega PCC i sprawdź, czy nie korzysta ze zwolnienia.
2. Określ podstawę opodatkowania oraz właściwą stawkę.
3. Wypełnij PCC-3, podając między innymi dane podatnika, datę i rodzaj czynności, podstawę opodatkowania oraz kwotę podatku.
4. Złóż deklarację elektronicznie, osobiście w urzędzie skarbowym albo pocztą.
5. Wpłać podatek na rachunek właściwego urzędu skarbowego w tym samym terminie.

W przypadku typowej umowy sprzedaży samochodu właściwy jest urząd skarbowy odpowiedni dla miejsca zamieszkania kupującego. Przy nabyciu nieruchomości właściwość ustala się co do zasady według miejsca jej położenia, a przy umowie spółki – według siedziby spółki. Szczegółowe zasady mogą zależeć od rodzaju czynności.

PCC nie wpłaca się na mikrorachunek podatkowy. Podatek należy przelać na rachunek właściwego urzędu skarbowego, który przyjmuje deklarację PCC-3. Mikrorachunek służy do rozliczania PIT, CIT i VAT, dlatego użycie go przy PCC jest częstym, ale błędnym rozwiązaniem.

Kiedy podatek pobiera notariusz?

Jeżeli czynność odbywa się w formie aktu notarialnego, notariusz jest płatnikiem PCC. Oblicza podatek, pobiera go od podatnika przy podpisaniu aktu, a następnie przekazuje do urzędu skarbowego. Dotyczy to między innymi sprzedaży mieszkania, domu, działki oraz ustanowienia hipoteki.

W takiej sytuacji nie składasz samodzielnie PCC-3 i nie wykonujesz osobnego przelewu do urzędu. Podatek jest uwzględniony w rozliczeniu sporządzanym przez kancelarię notarialną. Inaczej wygląda zakup samochodu od osoby prywatnej, prywatna pożyczka lub inna umowa zawarta bez aktu notarialnego – wtedy obowiązki wykonuje podatnik.

Kiedy nie trzeba płacić PCC?

Brak podatku może wynikać z opodatkowania transakcji VAT, ustawowego zwolnienia albo niewielkiej wartości przedmiotu. Najczęstsze sytuacje to:

• zakup mieszkania lub domu od dewelopera, gdy sprzedaż jest objęta VAT;
• zakup pierwszego mieszkania lub domu z rynku wtórnego, jeżeli kupujący spełnia warunki ustawowego zwolnienia;
• sprzedaż rzeczy ruchomych, gdy ich podstawa opodatkowania nie przekracza 1000 zł;
• pożyczka od osoby spoza najbliższej rodziny do 1000 zł;
• pożyczka od najbliższej rodziny do limitu określonego w przepisach, obecnie 36 120 zł od jednej osoby w okresie pięciu lat;
• pożyczka od najbliższej rodziny ponad ten limit, jeśli pożyczkobiorca złoży PCC-3 w ciągu 14 dni i udokumentuje otrzymanie pieniędzy na rachunek bankowy, rachunek SKOK albo przekazem pocztowym.

Zwolnienie na pierwsze mieszkanie dotyczy osoby fizycznej kupującej na rynku wtórnym lokal mieszkalny, dom jednorodzinny albo spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Co do zasady kupujący nie może wcześniej posiadać takiego prawa ani udziału w nim. Wyjątek obejmuje udział nieprzekraczający 50%, jeżeli został nabyty w drodze dziedziczenia.

Zwolnienie nie obejmuje automatycznie działki, lokalu użytkowego ani odrębnego udziału w hali garażowej. Komórka lokatorska będąca pomieszczeniem przynależnym do mieszkania może być traktowana inaczej niż samodzielny lokal niemieszkalny, dlatego przy zakupie kilku praw w jednym akcie trzeba sprawdzić ich status.

Od jakiej kwoty nalicza się PCC?

Podstawą opodatkowania przy sprzedaży jest wartość rynkowa rzeczy lub prawa, a nie zawsze cena wpisana do umowy. Przy jej ustalaniu bierze się pod uwagę przeciętne ceny podobnych przedmiotów, ich położenie, stan i stopień zużycia.

Przykładowo, jeżeli samochód o wartości rynkowej 25 000 zł został sprzedany za 5 000 zł, ponieważ kupujący przejął kredyt sprzedającego, PCC co do zasady oblicza się od 25 000 zł. Długów i ciężarów nie odlicza się od wartości rynkowej.

Urząd skarbowy może wezwać podatnika do podwyższenia albo obniżenia zadeklarowanej wartości. Jeżeli podatnik nie skoryguje danych, organ może powołać biegłego lub uwzględnić wycenę rzeczoznawcy. Gdy wartość ustalona przez biegłego różni się o więcej niż 33% od wartości podanej przez podatnika, koszt opinii może obciążyć podatnika. Zaniżenie podstawy oznacza konieczność dopłaty podatku, a także odsetek za zwłokę.

Najważniejsze zasady PCC

Przy zakupie nieruchomości formalności podatkowe wykonuje notariusz. Przy zakupie samochodu od osoby prywatnej, pożyczce albo innej umowie zawartej bez aktu notarialnego samodzielnie sprawdź obowiązek, złóż PCC-3 i zapłać podatek w ciągu 14 dni. Przelew kieruj na rachunek właściwego urzędu skarbowego, nie na mikrorachunek podatkowy. Zawsze sprawdź też, czy transakcja nie jest objęta VAT albo ustawowym zwolnieniem z PCC.

Artykuł nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. Przy nietypowej umowie, transakcji o dużej wartości lub wątpliwościach dotyczących zwolnienia warto skonsultować się z doradcą podatkowym albo notariuszem.