Ulga na start – co to jest i kto może z niej skorzystać?

Ulga na start to dobrowolne zwolnienie z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne przez pierwsze 6 miesięcy prowadzenia działalności. Nie obejmuje składki zdrowotnej, którą przedsiębiorca nadal musi opłacać. Z rozwiązania mogą skorzystać osoby rozpoczynające działalność po raz pierwszy albo wracające do niej po co najmniej 60 miesiącach przerwy.

Czym jest ulga na start?

Ulga na start wynika z art. 18 ustawy Prawo przedsiębiorców. Przez określony czas przedsiębiorca nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia firmy. Chodzi o ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe, a także dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, do którego można przystąpić dopiero po rezygnacji z ulgi.

Ulga nie znosi obowiązku opłacania składki zdrowotnej. Osoba korzystająca z preferencji zgłasza się do ubezpieczenia zdrowotnego i co do zasady co miesiąc opłaca tę składkę. Jej wysokość zależy od formy opodatkowania i aktualnych zasad rozliczeń, dlatego nie ma jednej stałej kwoty właściwej dla wszystkich przedsiębiorców.

Skorzystanie z ulgi jest prawem, a nie obowiązkiem. Możesz od razu zgłosić się do ubezpieczeń społecznych, jeśli zależy Ci na budowaniu stażu emerytalnego albo ochronie wynikającej z ubezpieczenia chorobowego.

Kto może skorzystać z ulgi na start?

Prawo do ulgi przysługuje osobie fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, w tym wspólnikowi spółki cywilnej, jeśli spełnia łącznie określone warunki:

• podejmuje działalność gospodarczą po raz pierwszy albo wraca do niej po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia zakończenia lub zawieszenia poprzedniej działalności,
• nie wykonuje na rzecz byłego pracodawcy czynności odpowiadających pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy w bieżącym albo poprzednim roku kalendarzowym,
• nie podlega ubezpieczeniu w KRUS,
• prowadzi działalność w formie, która pozwala na skorzystanie z ulgi, czyli jako osoba fizyczna wpisana do CEIDG.

Warunek dotyczący byłego pracodawcy nie obejmuje automatycznie byłego zleceniodawcy. Przepisy odnoszą się do wcześniejszego zatrudnienia na podstawie umowy o pracę lub spółdzielczego stosunku pracy. Istotne jest jednak to, czy w ramach nowej działalności wykonujesz czynności tego samego rodzaju co wcześniej na etacie.

Sześć miesięcy liczy się od rozpoczęcia wykonywania działalności. Gdy firma startuje pierwszego dnia miesiąca, ten miesiąc wlicza się do okresu ulgi. Jeśli działalność zaczyna się w trakcie miesiąca, pierwszy niepełny miesiąc nie jest wliczany do sześciu pełnych miesięcy kalendarzowych. Zawieszenie firmy nie zatrzymuje biegu ulgi ani nie wydłuża jej okresu.

Jak zgłosić ulgę na start w ZUS?

Rejestracja działalności w CEIDG powoduje zgłoszenie przedsiębiorcy jako płatnika składek. Osobno trzeba jednak zgłosić siebie jako osobę ubezpieczoną do ubezpieczenia zdrowotnego. Procedura wygląda następująco:

1. Załóż działalność gospodarczą w CEIDG i wskaż datę rozpoczęcia jej wykonywania.
2. Złóż formularz ZUS ZZA, który służy do zgłoszenia wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego.
3. W formularzu wpisz kod tytułu ubezpieczenia rozpoczynający się od 05 40. Dla osoby bez prawa do emerytury lub renty i bez orzeczenia o niepełnosprawności będzie to zwykle kod 05 40 00.
4. Przekaż zgłoszenie w ciągu 7 dni od daty rozpoczęcia działalności, przez CEIDG, PUE ZUS albo bezpośrednio w placówce ZUS.

Formularz ZUS ZZA można dołączyć już do wniosku o wpis do CEIDG. Jeśli nie został złożony przy rejestracji firmy, trzeba dostarczyć go oddzielnie. Spóźnienie albo użycie niewłaściwego kodu może wymagać złożenia korekty dokumentów, dlatego dane w formularzu powinny odpowiadać aktualnej sytuacji przedsiębiorcy.

Jeżeli w trakcie sześciu miesięcy zdecydujesz się na ubezpieczenia społeczne, składasz zgłoszenie na ZUS ZUA. Od momentu rezygnacji z ulgi nie można ponownie wrócić do niej w ramach tego samego okresu.

Co dzieje się po 6 miesiącach?

Po zakończeniu ulgi przedsiębiorca musi zgłosić się do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. Jeżeli nadal spełnia warunki preferencji, następnym etapem jest Mały ZUS preferencyjny, który pozwala przez kolejne 24 miesiące opłacać składki społeczne od podstawy wynoszącej 30% minimalnego wynagrodzenia. Nie jest to to samo rozwiązanie co ulga na start. Pierwsza preferencja zwalnia ze składek społecznych, druga jedynie obniża podstawę ich naliczania.

Przejście na Mały ZUS preferencyjny wymaga wyrejestrowania z ubezpieczenia zdrowotnego na formularzu ZUS ZWUA, a następnie zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego na ZUS ZUA. Dla preferencyjnych składek stosuje się kod rozpoczynający się od 05 70. Dokumenty należy złożyć w terminie 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczeń społecznych.

Jeśli rezygnujesz z ulgi wcześniej, również możesz przejść na preferencyjne składki. Okres Małego ZUS-u zaczyna się jednak od kolejnego miesiąca, a nie od dnia rezygnacji przypadającego w środku miesiąca.

Jakie są konsekwencje korzystania z ulgi?

Niższe obciążenia na początku działalności oznaczają jednocześnie brak ochrony z ubezpieczeń społecznych w okresie ulgi. Najważniejsze skutki to:

• brak prawa do zasiłku chorobowego, ponieważ przedsiębiorca nie opłaca ubezpieczenia chorobowego,
• brak prawa do świadczeń związanych z ubezpieczeniem wypadkowym,
• brak budowania kapitału emerytalnego i stażu emerytalnego za okres, w którym nie są opłacane składki emerytalne,
• brak zasiłku macierzyńskiego z ubezpieczenia społecznego, jeśli przedsiębiorca nie przystąpi wcześniej do odpowiednich ubezpieczeń.

Dlatego ulga może być mniej korzystna dla osoby, która spodziewa się dłuższej choroby, planuje ciążę albo chce od początku budować staż ubezpieczeniowy. W takiej sytuacji można z niej zrezygnować i zgłosić się do pełnych ubezpieczeń społecznych.

Ulga na start obniża koszty rozpoczęcia działalności, ale nie zastępuje ubezpieczeń społecznych. Przedsiębiorca powinien zestawić bieżącą oszczędność z brakiem świadczeń i zdecydować, czy chce skorzystać z tej dobrowolnej preferencji.

Artykuł dotyczący składek i obowiązków przedsiębiorcy ma charakter informacyjny. Przed podjęciem decyzji sprawdź aktualne zasady w ZUS lub skonsultuj swoją sytuację z doradcą.