Czym jest składka chorobowa i co warto o niej wiedzieć?
Składka chorobowa to część ubezpieczeń społecznych, która zapewnia finansowe wsparcie w razie niezdolności do pracy, opieki nad bliskim lub macierzyństwa. Dla pracownika na umowie o pracę jest obowiązkowa, natomiast przedsiębiorca i zleceniobiorca przystępują do niej dobrowolnie, składając zgłoszenie do ZUS.
Składka chorobowa – co to właściwie znaczy?
Ubezpieczenie chorobowe chroni dochód wtedy, gdy z powodu choroby albo określonej sytuacji rodzinnej nie możesz wykonywać pracy. Opłacanie składki nie oznacza jednak automatycznej wypłaty pieniędzy przy każdej nieobecności. Prawo do konkretnego świadczenia zależy między innymi od rodzaju ubezpieczenia, okresu podlegania oraz spełnienia warunków określonych w przepisach.
Składka chorobowa różni się od zdrowotnej. Ubezpieczenie zdrowotne finansuje dostęp do publicznej opieki medycznej, natomiast chorobowe może zapewnić zasiłek lub świadczenie pieniężne podczas przerwy w pracy. Wysokość składki chorobowej wynosi 2,45% podstawy wymiaru składek społecznych. Przy dobrowolnym ubezpieczeniu finansuje ją sam ubezpieczony, choć formalności z ZUS może wykonywać płatnik, na przykład zleceniodawca.
Kto musi, a kto może opłacać składkę?
Charakter ubezpieczenia zależy przede wszystkim od tytułu do ubezpieczeń społecznych. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:
| Forma zatrudnienia | Charakter składki | Kto opłaca |
|---|---|---|
| Umowa o pracę | Obowiązkowa | Składka jest finansowana przez pracownika i rozliczana przez pracodawcę |
| Działalność gospodarcza | Dobrowolna | Przedsiębiorca finansuje ją i rozlicza z ZUS |
| Umowa zlecenie | Dobrowolna, jeśli zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym | Zleceniobiorca finansuje składkę, a zgłoszenia dokonuje zleceniodawca |
Przy umowie zlecenia samo zawarcie umowy nie wystarcza. Student lub uczeń do ukończenia 26. roku życia co do zasady nie podlega z tego tytułu ubezpieczeniom społecznym, dlatego nie może dobrowolnie dołączyć do ubezpieczenia chorobowego z tej umowy. Przy kilku tytułach do ubezpieczeń, na przykład etacie i zleceniu, zasady mogą zależeć od konkretnej sytuacji.
Jakie świadczenia daje ubezpieczenie chorobowe?
Opłacanie składki może otworzyć dostęp do świadczeń wypłacanych po spełnieniu ustawowych warunków. Należą do nich:
- Zasiłek chorobowy – za okres niezdolności do pracy spowodowanej chorobą.
- Zasiłek macierzyński – w związku z urodzeniem dziecka albo przyjęciem go na wychowanie.
- Zasiłek opiekuńczy – gdy konieczna jest osobista opieka nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny.
- Świadczenie rehabilitacyjne – gdy po wyczerpaniu zasiłku chorobowego dalsze leczenie rokuje odzyskanie zdolności do pracy.
Bez podlegania ubezpieczeniu chorobowemu zleceniobiorca lub przedsiębiorca co do zasady nie uzyska zasiłku chorobowego z tego tytułu. Wysokość świadczenia zależy od podstawy wymiaru i szczególnych okoliczności, dlatego sama kwota wpłacanej składki nie przesądza o wypłacie ani jej wysokości.
Jak zgłosić się do dobrowolnego ubezpieczenia?
Przedsiębiorca i zleceniobiorca nie są obejmowani dobrowolnym ubezpieczeniem automatycznie. Procedura wygląda następująco:
- Sprawdź tytuł do ubezpieczeń społecznych – dobrowolne chorobowe jest możliwe wtedy, gdy z danego tytułu podlegasz obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
- Złóż zgłoszenie – przedsiębiorca dokonuje go na formularzu ZUS ZUA, wskazując dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.
- Zgłoś wybór zleceniodawcy – przy umowie zlecenia to płatnik przekazuje do ZUS dokument zgłoszeniowy na wniosek zleceniobiorcy.
- Sprawdź datę objęcia ochroną – ubezpieczenie może rozpocząć się od dnia wskazanego w zgłoszeniu, ale nie wcześniej niż od dnia złożenia dokumentu.
Przedsiębiorca ustala składkę od podstawy stosowanej przy ubezpieczeniach społecznych. Obowiązuje przy tym limit podstawy dla dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego wynoszący 250% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. Ponieważ podstawa i limity mogą zmieniać się w kolejnych latach, bieżące wartości trzeba sprawdzać w komunikatach ZUS.
Okres wyczekiwania i utrata ciągłości ubezpieczenia
Dobrowolne ubezpieczenie nie daje zazwyczaj prawa do zasiłku chorobowego od pierwszego dnia. Dla przedsiębiorców i zleceniobiorców standardowy okres wyczekiwania wynosi 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia. Do tego okresu mogą zostać zaliczone wcześniejsze okresy ubezpieczenia, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni albo wynikała z określonych przyczyn wskazanych w przepisach.
Inaczej traktowany jest zasiłek macierzyński. W tym przypadku nie obowiązuje taki sam okres wyczekiwania, ale ubezpieczenie musi istnieć w chwili powstania prawa do świadczenia, na przykład w dniu porodu.
Osoby dobrowolnie ubezpieczone powinny pilnować dokumentów i rozliczeń. Ryzyko wiąże się przede wszystkim z:
- założeniem, że umowa zlecenie automatycznie obejmuje chorobowe,
- brakiem potwierdzenia zgłoszenia do ZUS,
- opłaceniem składki po terminie lub w nieprawidłowej wysokości,
- nieuwzględnieniem innego tytułu do ubezpieczeń, który zmienia zasady podlegania.
Przepisy dotyczące skutków opóźnienia w zapłacie składki zmieniały się, dlatego w razie zaległości nie należy zakładać automatycznej utraty ochrony. Trzeba sprawdzić aktualne zasady w ZUS i ustalić, czy ubezpieczenie nadal trwa oraz jak uregulować rozliczenie.
Składka chorobowa jest zabezpieczeniem dochodu, a nie opłatą za leczenie. Na etacie działa obowiązkowo, natomiast przy działalności gospodarczej i zleceniu wymaga świadomego zgłoszenia. Przed podjęciem decyzji warto zestawić koszt niższego wynagrodzenia netto z ryzykiem pozostania bez świadczenia podczas dłuższej choroby, opieki lub macierzyństwa.
Artykuł nie stanowi porady finansowej ani prawnej. Zasady podlegania ubezpieczeniu i wysokość podstaw mogą zależeć od indywidualnej sytuacji oraz zmieniających się przepisów. W przypadku kilku tytułów do ubezpieczeń lub zaległości wobec ZUS warto skonsultować się z ZUS albo specjalistą.
