Składka zdrowotna na zasadach ogólnych – najważniejsze informacje

Na zasadach ogólnych, czyli przy opodatkowaniu skalą podatkową, składka zdrowotna w 2026 roku wynosi 9% podstawy wymiaru. Od lutego 2026 roku podstawa nie może być niższa niż 4806 zł, dlatego minimalna składka wynosi 432,54 zł. Za styczeń obowiązuje jeszcze minimum 314,96 zł.

Ile wynosi składka zdrowotna na skali podatkowej?

Składkę zdrowotną przedsiębiorcy rozliczający się według skali podatkowej obliczają jako 9% dochodu z działalności gospodarczej ustalonego według zasad właściwych dla ubezpieczenia zdrowotnego. Jeżeli wyliczona kwota jest niższa od minimum, trzeba zastosować minimalną podstawę wymiaru.

W 2026 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 4806 zł. Od lutego minimalna składka dla skali podatkowej to więc 4806 zł × 9% = 432,54 zł. Składka zdrowotna na skali nie podlega odliczeniu od podatku ani od dochodu.

Rok składkowy a rok podatkowy

Rok podatkowy trwa od stycznia do grudnia, ale rok składkowy dla przedsiębiorców na skali podatkowej obejmuje okres od 1 lutego do 31 stycznia następnego roku. Ta różnica wpływa na minimalną podstawę wymiaru.

Styczniowa deklaracja DRA obejmuje jeszcze końcówkę roku składkowego rozpoczętego w lutym 2025 roku. Od rozliczenia za luty 2026 stosuje się już minimum odpowiadające 100% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego na początku nowego roku składkowego.

Jak obliczyć podstawę składki zdrowotnej?

Podstawę ustala się narastająco. Nie polega to na prostym pomnożeniu dochodu z jednego miesiąca przez 9%. W kolejnych miesiącach bierze się pod uwagę sumę przychodów i kosztów od początku roku, a następnie odejmuje dochody uwzględnione już przy wcześniejszych rozliczeniach.

Procedura wygląda następująco:

1. Ustal sumę przychodów osiągniętych od początku roku.
2. Odejmij sumę kosztów uzyskania przychodów poniesionych od początku roku.
3. Pomniejsz wynik o dochody uwzględnione przy ustalaniu podstawy za poprzednie miesiące.
4. Uwzględnij zapłacone składki społeczne, jeżeli nie zostały wcześniej zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

W uproszczonym zapisie podstawa za kolejny miesiąc wygląda tak:

suma przychodów – suma kosztów – suma wcześniejszych dochodów – nieodliczona część składek społecznych

Składki emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe mogą pomniejszyć podstawę tylko wtedy, gdy nie zostały już ujęte w kosztach. Tych samych składek nie można odliczyć dwukrotnie.

Dochód dla ZUS nie zawsze jest identyczny z dochodem wykazywanym dla celów PIT. Różnice mogą wynikać między innymi z momentu zapłaty składek społecznych, remanentów oraz szczególnych zasad rozliczania działalności prowadzonej na podstawie podatkowej księgi przychodów i rozchodów.

Przykład obliczeń narastających

Załóżmy, że przychody wyniosły 5000 zł w styczniu, 9000 zł w lutym i 13 000 zł w marcu. Koszty, obejmujące także składki społeczne, wyniosły odpowiednio 4000 zł, 2000 zł i 8000 zł.

W lutym, czyli przy rozliczeniu dochodu za styczeń, dochód wynosi 5000 zł – 4000 zł = 1000 zł. Ponieważ jest niższy od minimalnej podstawy, składka za luty wynosi 432,54 zł.

W marcu podstawa wynika z rozliczenia narastającego za styczeń i luty:

(5000 zł + 9000 zł) – (4000 zł + 2000 zł) – 1000 zł = 7000 zł

Składka wynosi 7000 zł × 9% = 630 zł.

W kwietniu obliczenie obejmuje dane od stycznia do marca:

(5000 zł + 9000 zł + 13 000 zł) – (4000 zł + 2000 zł + 8000 zł) – (7000 zł + 1000 zł) = 5000 zł

Składka za kwiecień wynosi 5000 zł × 9% = 450 zł. Gdy dochód jest zerowy albo ujemny, obowiązek zapłaty nie znika. Stosuje się wtedy co najmniej minimalną podstawę właściwą dla danego okresu.

Na co uważać przy rozliczeniu?

Najczęstsze pomyłki wynikają z przenoszenia zasad obliczania zaliczki PIT bezpośrednio na składkę zdrowotną. Szczególną uwagę trzeba zwrócić na:

• Podwójne odliczenie składek społecznych – składka ujęta już w kosztach nie może ponownie pomniejszyć podstawy zdrowotnej.
• Dochód narastający – należy odjąć dochody wykorzystane w poprzednich miesiącach, a nie tylko odczytać wynik z bieżącego miesiąca.
• Remanenty – różnica między remanentem początkowym i końcowym może zwiększyć albo zmniejszyć podstawę składki.
• Terminy księgowania – znaczenie ma między innymi moment zapłaty składek społecznych oraz okres, którego dotyczy deklaracja.

W przypadku KPiR wzrost wartości remanentu końcowego względem początkowego zwiększa podstawę, a spadek tej wartości ją obniża. Wpływ remanentu może pojawić się przy rozliczeniu rocznym lub w rozliczeniu miesiąca, którego dotyczą dane księgowe.

Skala, podatek liniowy i ryczałt – porównanie

Na podatku liniowym składka może zostać zaliczona do kosztów albo odliczona od dochodu w granicach limitu. W 2026 roku limit wynosi 14 100 zł. Na skali podatkowej takie odliczenie nie przysługuje.

Terminy płatności i deklaracja DRA

Osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą opłaca składki i przekazuje deklarację ZUS DRA do 20. dnia następnego miesiąca. Obowiązek comiesięcznego składania DRA dotyczy także przedsiębiorców, którzy nie zatrudniają pracowników.

Przy rozliczeniu za luty składka jest więc płatna do 20 marca. W deklaracji trzeba wykazać właściwą formę opodatkowania, podstawę wymiaru i wysokość składki za dany okres.

Najważniejsze przy skali podatkowej są trzy zasady: składka wynosi 9% dochodu, podstawa jest ustalana narastająco, a od lutego 2026 roku minimalna składka to 432,54 zł. Sam fakt ujęcia składki społecznej w kosztach albo jej odliczenia zmienia sposób wyliczenia podstawy, dlatego tych elementów nie należy traktować tak samo jak przy obliczaniu podatku PIT.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady podatkowej ani prawnej. W przypadku nietypowej sytuacji rozliczeniowej sposób ustalenia składki warto zweryfikować z księgowym lub doradcą podatkowym.