Jakie są składki społeczne i co wchodzi w ich skład?

Składki społeczne to obowiązkowe składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Nie obejmują składki zdrowotnej, która jest odrębnym ubezpieczeniem, ani funduszy celowych, takich jak FP, FS, FGŚP czy FEP. W 2026 roku sposób ich naliczania zależy przede wszystkim od tego, czy jesteś pracownikiem, czy prowadzisz działalność gospodarczą.

Co wchodzi w skład ubezpieczeń społecznych?

Ubezpieczenia społeczne mają chronić ubezpieczonego w razie określonych zdarzeń związanych z wiekiem, utratą zdolności do pracy, chorobą albo wypadkiem. Obowiązek ubezpieczenia wynika z tytułu, z którego osiągasz przychód, na przykład umowy o pracę lub prowadzenia działalności gospodarczej.

Na ubezpieczenia społeczne składają się:

• Ubezpieczenie emerytalne – finansuje przyszłe świadczenie emerytalne po zakończeniu aktywności zawodowej.
• Ubezpieczenie rentowe – zapewnia świadczenia w razie utraty zdolności do pracy albo śmierci żywiciela rodziny.
• Ubezpieczenie chorobowe – daje prawo między innymi do zasiłku chorobowego, macierzyńskiego i opiekuńczego. Dla przedsiębiorcy i zleceniobiorcy może być dobrowolne.
• Ubezpieczenie wypadkowe – obejmuje skutki wypadków przy pracy i chorób zawodowych. Jego finansowanie obciąża co do zasady płatnika.

Składka zdrowotna nie jest częścią ubezpieczeń społecznych. Trafia na finansowanie świadczeń opieki zdrowotnej, a jej wysokość może zależeć od wynagrodzenia, dochodu albo formy opodatkowania. Dla pracownika wynosi zasadniczo 9% podstawy ustalonej po odjęciu finansowanych przez niego składek społecznych.

Kto finansuje składki pracownika?

Przy umowie o pracę część składek jest potrącana z wynagrodzenia brutto pracownika, a część pracodawca finansuje z własnych środków. Pracodawca jako płatnik oblicza całość należności, przekazuje ją do ZUS i składa dokumenty rozliczeniowe.

Pracownik finansuje więc społeczne składki emerytalną, rentową i chorobową w łącznej wysokości 13,71% podstawy. Składka wypadkowa jest finansowana przez pracodawcę. Jej dokładna stopa zależy od liczby ubezpieczonych i rodzaju działalności. Przy płatnikach zgłaszających do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż dziewięć osób w przykładach stosuje się stawkę 1,67%.

Czym są fundusze celowe?

Fundusze celowe nie są ubezpieczeniami społecznymi, choć również są rozliczane za pośrednictwem ZUS i zwiększają koszt zatrudnienia albo prowadzenia działalności. Ich zadania wynikają z odrębnych przepisów.

Najczęściej spotykane fundusze to:

• Fundusz Pracy – finansuje między innymi zasiłki dla bezrobotnych, szkolenia i działania wspierające zatrudnienie.
• Fundusz Solidarnościowy – służy wsparciu osób z niepełnosprawnościami oraz innych grup objętych ustawowymi programami pomocy.
• Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych – chroni pracowników przed skutkami niewypłacalności pracodawcy.
• Fundusz Emerytur Pomostowych – finansuje świadczenia związane z pracą w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

FP i FS są zwykle finansowane przez pracodawcę. Łączna stawka tych składek wynosi 2,45% podstawy. W przypadku przedsiębiorcy opłacającego składki od preferencyjnej podstawy, czyli od 30% minimalnego wynagrodzenia, obowiązek zapłaty FP i FS co do zasady nie powstaje, jeżeli jest to jedyny tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

Zwolnienia mogą dotyczyć także zatrudnionych osób. Pracodawca nie opłaca wskazanych funduszy między innymi za kobietę, która ukończyła 55 lat, albo mężczyznę po ukończeniu 60 lat. Znaczenie mogą mieć również powrót pracownika po urlopie związanym z rodzicielstwem, zatrudnienie osoby bezrobotnej po 50. roku życia oraz skierowanie do pracy osoby bezrobotnej, która nie ukończyła 30 lat. Zakres zwolnienia i jego czas zależą od konkretnej sytuacji.

Jak przedsiębiorca rozlicza składki społeczne?

Przedsiębiorca opłaca za siebie składki emerytalną, rentową i wypadkową. Chorobowa jest dobrowolna. W określonych przypadkach dochodzą FP i FS oraz składka zdrowotna. Wysokość składki zdrowotnej ustala się odrębnie, zgodnie z formą opodatkowania i zasadami obowiązującymi dla danego rodzaju działalności.

Przy standardowych składkach podstawa wymiaru nie może być niższa niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia. W 2026 roku jest to 5652 zł. Przy założeniu stawki wypadkowej 1,67% miesięczne składki społeczne i FP z FS przedstawiają się następująco:

Kwota 1926,76 zł obejmuje dobrowolną składkę chorobową. Bez niej suma wynosi 1788,29 zł. W wariancie preferencyjnym suma bez chorobowego to 420,86 zł. Do obu wartości trzeba doliczyć składkę zdrowotną.

Przedsiębiorca może korzystać z ulg zmniejszających podstawę wymiaru:

• Ulga na start – przez sześć pełnych miesięcy zwalnia z własnych składek społecznych, ale nie ze zdrowotnej. W tym okresie przedsiębiorca nie buduje uprawnień z ubezpieczeń społecznych.
• Preferencyjne składki – przez maksymalnie 24 miesiące podstawa może wynosić co najmniej 30% minimalnego wynagrodzenia. W 2026 roku jest to 1441,80 zł.
• Mały ZUS Plus – pozwala ustalić podstawę zależną od dochodu, przy przychodzie z poprzedniego roku nieprzekraczającym 120 tys. zł i spełnieniu pozostałych warunków ustawowych.
• Wakacje składkowe – mikroprzedsiębiorca spełniający warunki może raz w roku uzyskać zwolnienie z własnych składek społecznych oraz FP i FS za jeden wybrany miesiąc. Składkę zdrowotną nadal trzeba opłacić.

Ulga na start oznacza brak ochrony z ubezpieczeń społecznych, między innymi w razie choroby lub wypadku. Preferencyjne składki zapewniają ubezpieczenie, lecz niższa podstawa może obniżyć przyszłe świadczenia. Przedsiębiorca powinien też sprawdzić, czy nie występuje zbieg tytułów do ubezpieczeń, na przykład jednoczesna praca na etacie.

W 2026 roku limit rocznej podstawy wymiaru składek emerytalnej i rentowej wynosi 282 600 zł. Po przekroczeniu tej kwoty w danym roku nie nalicza się tych dwóch składek od nadwyżki. Limit nie obejmuje składki chorobowej, wypadkowej, zdrowotnej ani składek na fundusze.

Jaka jest składka zdrowotna przedsiębiorcy?

Składka zdrowotna jest odrębna od społecznych, a jej wysokość zależy od formy opodatkowania. Przy skali podatkowej wynosi 9% dochodu, a przy podatku liniowym 4,9% dochodu, z uwzględnieniem obowiązującej minimalnej podstawy.

Przy ryczałcie składka zależy od poziomu przychodów. W 2026 roku miesięczne kwoty wynoszą:

Przy skali podatkowej, podatku liniowym i karcie podatkowej minimalna składka zdrowotna od lutego 2026 roku do stycznia 2027 roku wynosi 432,54 zł miesięcznie. Są to zasady odrębne od wyliczania składek społecznych, dlatego nie należy dodawać zdrowotnej do tabeli składek emerytalnych, rentowych, chorobowej i wypadkowej jako kolejnego ubezpieczenia społecznego.

Kiedy trzeba zapłacić składki do ZUS?

Termin zależy od rodzaju płatnika. Składki i dokumenty rozliczeniowe za dany miesiąc przekazuje się w następującej kolejności:

1. Do 5. dnia następnego miesiąca – jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe.
2. Do 15. dnia następnego miesiąca – płatnicy posiadający osobowość prawną, na przykład spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne.
3. Do 20. dnia następnego miesiąca – pozostali płatnicy, w tym przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność oraz spółki osobowe.

Jeżeli termin przypada w sobotę, niedzielę albo dzień ustawowo wolny od pracy, przesuwa się na najbliższy dzień roboczy. Przedsiębiorca zatrudniający pracownika musi także zgłosić go do właściwych ubezpieczeń, co do zasady w ciągu 7 dni od powstania obowiązku ubezpieczenia.

Najprościej zapamiętać, że składki społeczne obejmują cztery ubezpieczenia: emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe. Zdrowotna oraz składki na fundusze celowe są odrębnymi obciążeniami, a ich wysokość i obowiązek zapłaty zależą od statusu ubezpieczonego.

Informacje dotyczące stawek i kwot odnoszą się do 2026 roku i mogą wymagać aktualizacji w razie zmiany przepisów lub komunikatów ZUS. W sprawach dotyczących zbiegu tytułów ubezpieczeniowych, ulg albo indywidualnego rozliczenia warto skonsultować się z księgowym lub ZUS.