Zlecenie PKC – co to oznacza i jak działa na giełdzie?
Zlecenie PKC, czyli „Po Każdej Cenie”, to giełdowe zlecenie bez limitu ceny. Inwestor stawia na szybkość realizacji, akceptując cenę wynikającą z aktualnych ofert w arkuszu. W systemie WATS PKC podlega dodatkowym warunkom ważności i ograniczeniom związanym z widełkami dynamicznymi, ale nadal może doprowadzić do niekorzystnego poślizgu cenowego, szczególnie przy mało płynnych akcjach.
Czym jest zlecenie PKC?
PKC jest odpowiednikiem angielskiego market order. Można użyć go zarówno przy kupnie, jak i sprzedaży akcji. Zlecenie nie zawiera maksymalnej ceny zakupu ani minimalnej ceny sprzedaży. System dopasowuje je do najlepszych dostępnych ofert po przeciwnej stronie arkusza.
Główna zasada brzmi: priorytetem jest wykonanie zlecenia, a nie kontrola ceny. Przy kupnie transakcja zaczyna się od najtańszych ofert sprzedaży. Przy sprzedaży system sięga po najwyższe oferty kupna. Jeżeli na pierwszym poziomie arkusza nie ma wystarczającego wolumenu, PKC może przechodzić na kolejne poziomy cenowe.
Dlatego PKC nie oznacza realizacji po jednym, z góry znanym kursie. Ostateczna cena może być średnią z kilku transakcji, a jej wysokość zależy od płynności instrumentu i wielkości zlecenia.
Jak zlecenie PKC działa w arkuszu?
W notowaniach ciągłych zlecenie kupna PKC jest kierowane do ofert sprzedaży, a zlecenie sprzedaży do ofert kupna. Przebieg realizacji można przedstawić w kilku krokach:
- Inwestor określa rodzaj transakcji, liczbę akcji i parametr PKC, ale nie wpisuje limitu ceny.
- System dopasowuje zlecenie do najlepszej dostępnej oferty po przeciwnej stronie arkusza.
- Jeżeli dostępny wolumen jest zbyt mały, pozostała część przechodzi na następny poziom cenowy.
- Realizacja trwa do wykonania całego wolumenu albo do wyczerpania przeciwstawnych ofert, z uwzględnieniem warunku ważności zlecenia.
Przykładowo, jeśli w arkuszu sprzedaży znajduje się 100 akcji po 20 zł, 150 po 20,20 zł i 300 po 20,80 zł, zlecenie kupna PKC na 250 akcji zostanie wykonane po dwóch cenach. Pierwsze 100 akcji kupisz po 20 zł, a kolejne 150 po 20,20 zł. Gdyby zlecenie obejmowało 500 akcji, system sięgnąłby także po ofertę po 20,80 zł.
Takie przechodzenie przez kolejne poziomy nazywa się potocznie czyszczeniem arkusza. Nie musi oznaczać błędu systemu. Jest naturalnym skutkiem złożenia dużego zlecenia bez limitu na rynku, na którym brakuje ofert.
PKC może zagwarantować szybkie rozpoczęcie realizacji, ale nie gwarantuje ceny ani wykonania całego zlecenia po pierwszym widocznym kursie.
Co zmienił system WATS?
WATS, czyli Warsaw Automated Trading System, zastąpił wcześniejszy system UTP i zmienił sposób obsługi części zleceń. W przypadku PKC najważniejsze są dwa elementy: obowiązkowy warunek ważności oraz mechanizmy ograniczające skutki gwałtownego przechodzenia na kolejne poziomy cenowe.
| Cecha | System UTP | System WATS |
|---|---|---|
| Bezterminowość PKC | Niewykonana część mogła pozostać w arkuszu jako zlecenie PKC. | PKC musi mieć określony warunek ważności. Pozostała część może zostać anulowana. |
| Bezpieczniki cenowe | Realizacja mogła przechodzić przez kolejne poziomy bez takiego samego mechanizmu ochronnego. | Widełki dynamiczne mogą zatrzymać realizację, gdy transakcja przekroczyłaby dopuszczalny zakres. |
| Fazy aukcyjne | Obowiązywały wcześniejsze zasady obsługi arkusza. | W fazach aukcyjnych arkusz może być niewidoczny, a inwestor obserwuje przede wszystkim TKO. |
W systemie WATS zlecenie PKC musi być połączone z jednym z określonych warunków ważności. W praktyce chodzi o następujące oznaczenia:
- WIA – zlecenie wykonuje się w możliwym zakresie, a niezrealizowana część jest anulowana.
- WLA – zlecenie musi zostać wykonane w całości, w przeciwnym razie traci ważność.
- WNF – zlecenie jest aktywne na najbliższym fixingu.
- WNZ – zlecenie bierze udział w najbliższym fixingu na zamknięcie.
Nie oznacza to, że WATS gwarantuje bezpieczną cenę. Widełki dynamiczne działają jak ograniczenie systemowe, a nie jak limit wybrany przez inwestora. Jeżeli realizacja miałaby wyjść poza dopuszczalny zakres, system może odrzucić całość lub niezrealizowaną część zlecenia. Szczegółowe zasady zależą od fazy sesji i parametrów danego instrumentu.
W fazach aukcyjnych, takich jak przed otwarciem lub przed zamknięciem, uczestnik rynku nie musi widzieć pełnego arkusza. Pomocniczą informacją jest wtedy TKO, czyli teoretyczny kurs otwarcia. Nie należy traktować go jako gwarantowanej ceny transakcji.
PKC, PCR czy limit ceny?
PKC i PCR mają wysoki priorytet realizacji, ale różnią się zachowaniem, gdy na pierwszym poziomie arkusza brakuje akcji. W przypadku PCR niewykonana część może zostać przekształcona w zlecenie z limitem ustalonym na poziomie pierwszej transakcji. Dzięki temu nie przechodzi automatycznie na coraz mniej korzystne ceny.
| Typ zlecenia | Priorytet | Kontrola ceny | Ryzyko przy małej płynności |
|---|---|---|---|
| PKC | Bardzo wysoki | Brak limitu | Możliwe przechodzenie przez wiele poziomów cenowych |
| PCR | Bardzo wysoki | Ograniczona po pierwszej transakcji | Pozostała część może czekać zamiast realizować się po kolejnych cenach |
| Limit ceny | Zależny od ceny i czasu przyjęcia | Pełna kontrola maksymalnej ceny kupna lub minimalnej ceny sprzedaży | Całość może nie zostać wykonana |
PKC może być uzasadnione na bardzo płynnych instrumentach, gdy po obu stronach arkusza znajduje się dużo ofert, a różnice między kolejnymi poziomami są niewielkie. Przy małej płynności ryzyko rośnie wraz z wielkością zlecenia. Jedno większe PKC może usunąć z arkusza kilka ofert i wyraźnie zmienić kurs.
Szczególnej ostrożności wymagają sytuacje, w których kurs akcji jest po gwałtownym ruchu, instrument był zawieszony albo między kolejnymi ofertami występuje duża luka cenowa. Wtedy cena widoczna na pierwszym poziomie może dotyczyć niewielkiej liczby akcji i nie odzwierciedlać ceny całej transakcji.
Jeśli ważniejsza jest kontrola kosztu niż natychmiastowe wykonanie, bezpieczniejszym narzędziem może być zlecenie z limitem. PCR bywa kompromisem między szybkością a ograniczeniem ryzyka przechodzenia na dalsze poziomy arkusza. Wybór zależy przede wszystkim od płynności spółki, wielkości zlecenia i tego, czy akceptujesz możliwość znacznego odchylenia ceny od aktualnego kursu.
PKC nie jest zleceniem „po aktualnym kursie”. Jest zgodą na realizację po cenach dostępnych w arkuszu, także wtedy, gdy kolejne oferty są znacznie mniej korzystne.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.