Składka FEP – co to jest i kogo dotyczy?
Składka na Fundusz Emerytur Pomostowych (FEP) wynosi 1,5% podstawy wymiaru i jest w całości finansowana przez pracodawcę. Opłaca się ją za osoby wykonujące prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, na zasadach określonych w ustawie o emeryturach pomostowych.
Czym jest FEP?
Fundusz Emerytur Pomostowych to fundusz celowy działający w ramach systemu ubezpieczeń społecznych i obsługiwany przez ZUS. Jego środki służą finansowaniu emerytur pomostowych, czyli świadczeń przeznaczonych dla osób, które ze względu na warunki lub charakter pracy mogą mieć trudności z kontynuowaniem zatrudnienia do osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.
Obowiązek opłacania składki wynika przede wszystkim z faktycznego wykonywania pracy wymienionej w przepisach, a nie z samej nazwy stanowiska. Podstawą prawną jest między innymi ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych.
Kogo dotyczy składka FEP?
Składkę opłaca się za osoby, które spełniają ustawowe warunki. W przypadku pracowników najczęściej chodzi o osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., wykonujące pracę zakwalifikowaną jako praca w szczególnych warunkach albo o szczególnym charakterze.
Do grup objętych obowiązkiem mogą należeć:
- Pracownicy wykonujący prace w szczególnych warunkach – chodzi o stanowiska związane z czynnikami ryzyka, warunkami środowiska pracy lub procesami technologicznymi wskazanymi w załącznikach do ustawy.
- Pracownicy wykonujący prace o szczególnym charakterze – czyli zadania wymagające szczególnej odpowiedzialności lub sprawności psychofizycznej, której obniżenie wraz z wiekiem może utrudniać dalsze wykonywanie pracy.
- Osoby wykonujące określone prace górnicze – w przypadkach wskazanych w przepisach dotyczących emerytur pomostowych.
- Wybrane grupy mundurowe – między innymi niektórzy żołnierze zawodowi i funkcjonariusze, w sytuacjach określonych w ustawie.
- Zawodowi tancerze prowadzący działalność twórczą lub artystyczną, jeżeli wykonują pracę związaną z bardzo ciężkim wysiłkiem fizycznym.
Pracodawca powinien zakwalifikować stanowisko na podstawie rodzaju faktycznie wykonywanych czynności oraz wykazów ustawowych. Sama praca fizyczna nie oznacza jeszcze obowiązku opłacania FEP. Składka może być należna także za pracownika zatrudnionego w niepełnym wymiarze czasu pracy.
Obowiązek powstaje od dnia rozpoczęcia pracy na stanowisku objętym FEP i trwa do dnia zaprzestania wykonywania tej pracy. Jeżeli pracownik zaczyna lub kończy ją w trakcie miesiąca, składkę ustala się od wynagrodzenia należnego za okres, w którym rzeczywiście wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
Ile wynosi składka FEP i kto ją finansuje?
Składka jest kosztem pracodawcy. Nie pomniejsza wynagrodzenia pracownika i nie jest potrącana z jego pensji. Najważniejsze parametry przedstawia tabela:
| Parametr | Szczegóły |
|---|---|
| Stawka | 1,5% podstawy wymiaru |
| Podmiot finansujący | Pracodawca lub inny płatnik zobowiązany przepisami |
| Podstawa wymiaru | Taka sama jak podstawa składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe |
| Limit roczny | Stosuje się ograniczenie do 30-krotności prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia |
Składkę nalicza się od wynagrodzenia stanowiącego podstawę składek emerytalnych i rentowych, ale tylko w zakresie przypadającym na okres wykonywania pracy objętej FEP. Jeżeli pracownik świadczy w danym miesiącu także inną pracę, podstawę trzeba odpowiednio wyodrębnić.
Jakie obowiązki ma płatnik składek?
Pracodawca, który zatrudnia osoby objęte FEP, odpowiada za prawidłową kwalifikację stanowisk, naliczenie składki i przekazanie danych do ZUS. W praktyce powinien:
- Opłacać składkę co miesiąc, w terminie właściwym dla składek na ubezpieczenia społeczne.
- Rozliczać należność w deklaracji ZUS DRA, w zestawieniu dotyczącym Funduszu Emerytur Pomostowych.
- Prowadzić ewidencję pracowników i stanowisk, na których wykonywana jest praca w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.
- Przekazywać do ZUS formularz ZUS ZSWA z informacją o okresie i rodzaju wykonywanej pracy.
- Korygować dokumenty, jeżeli zmienił się okres pracy, kwalifikacja stanowiska albo dane przekazane wcześniej do ZUS.
W formularzu ZUS DRA wykazuje się między innymi liczbę osób objętych składką, liczbę stanowisk pracy oraz łączną kwotę należnych składek. Dane o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przekazuje się na formularzu ZUS ZSWA, co do zasady do 31 marca za poprzedni rok kalendarzowy.
Umowy cywilnoprawne i inne wyjątki
Nie każda umowa cywilnoprawna powoduje obowiązek opłacania składki FEP. System dotyczy przede wszystkim pracy wykonywanej w ramach stosunku pracy. Jeżeli osoba zatrudniona na etacie wykonuje pracę w szczególnych warunkach wyłącznie na podstawie odrębnej umowy cywilnoprawnej, sam ten fakt nie musi oznaczać obowiązku opłacania FEP.
Inaczej może być w sytuacji, gdy przychód z umowy cywilnoprawnej jest na podstawie przepisów włączany do podstawy składek emerytalnych i rentowych, na przykład gdy umowa została zawarta z własnym pracodawcą albo jest wykonywana na jego rzecz. Taki przypadek wymaga analizy konkretnego tytułu ubezpieczenia i sposobu rozliczania przychodu.
Największe ryzyko błędu wiąże się z nieprawidłowym zakwalifikowaniem stanowiska. Płatnik powinien oceniać rzeczywisty zakres obowiązków oraz wykazy prac określone w ustawie, a nie kierować się wyłącznie nazwą zawodu lub ogólnym przekonaniem, że dana praca jest ciężka.
Dla pracodawcy najważniejsze są trzy informacje: stawka wynosi 1,5%, składkę finansuje w całości płatnik, a obowiązek zależy od faktycznego wykonywania pracy objętej przepisami o emeryturach pomostowych.