Sprawozdawczość finansowa – co to jest i jakie elementy zawiera?
Sprawozdawczość finansowa to sformalizowany proces przygotowywania i prezentowania informacji o sytuacji majątkowej i finansowej jednostki, jej wynikach oraz przepływach pieniężnych. W Polsce zasady sporządzania sprawozdań określa przede wszystkim Ustawa o rachunkowości. Dane te pomagają zarządowi, właścicielom, inwestorom, bankom i organom państwowym ocenić rentowność, płynność oraz ryzyko związane z działalnością firmy.
Czym jest sprawozdawczość finansowa?
Sprawozdawczość finansowa obejmuje nie tylko przygotowanie pojedynczego dokumentu, lecz także zebranie danych, ich ujęcie w księgach rachunkowych, uporządkowanie i przedstawienie w określonej formie. Jej rezultatem jest sprawozdanie finansowe pokazujące, jakimi zasobami dysponuje jednostka, jakie ma zobowiązania, jakie przychody i koszty osiągnęła oraz jak zmieniały się środki pieniężne.
Podstawą prawną dla większości jednostek działających w Polsce jest Ustawa o rachunkowości. Niektóre podmioty, między innymi wybrane jednostki rynku kapitałowego, stosują także Międzynarodowe Standardy Sprawozdawczości Finansowej, czyli MSSF, w zakresie przewidzianym przez przepisy. Sprawozdawczość finansowa ma charakter informacyjny. Pozwala ocenić kondycję przedsiębiorstwa i podejmować decyzje dotyczące finansowania, inwestycji czy rozwoju.
Co wchodzi w skład sprawozdania finansowego?
Zakres sprawozdania zależy między innymi od rodzaju i wielkości jednostki. W pełnej wersji obejmuje ono podstawowe zestawienia oraz informacje objaśniające. Każdy element pokazuje inny aspekt działalności firmy:
| Element sprawozdania | Co przedstawia |
|---|---|
| Bilans | Stan aktywów, czyli majątku jednostki, oraz źródła jego finansowania na określony dzień. Po stronie pasywów wykazuje się kapitał własny i zobowiązania. |
| Rachunek zysków i strat | Przychody, koszty oraz wynik finansowy osiągnięty w danym okresie. Pokazuje, czy jednostka wypracowała zysk, czy poniosła stratę. |
| Rachunek przepływów pieniężnych | Wpływy i wydatki pieniężne z działalności operacyjnej, inwestycyjnej i finansowej. Jest nazywany także rachunkiem cash flow. |
| Zestawienie zmian w kapitale własnym | Zmiany kapitału własnego w okresie sprawozdawczym, na przykład wynikające z wypracowanego zysku, wypłaty dywidendy lub emisji udziałów. |
| Informacja dodatkowa | Objaśnienia do danych zawartych w pozostałych częściach, w tym informacje o zasadach rachunkowości, wycenie składników majątku i istotnych zdarzeniach. |
Nie każda jednostka sporządza wszystkie elementy w takim samym zakresie. Ustawa o rachunkowości przewiduje uproszczenia między innymi dla jednostek mikro i małych, jeśli spełniają określone warunki oraz podejmą wymaganą decyzję.
Kto musi prowadzić sprawozdawczość finansową?
Obowiązek sporządzania sprawozdania finansowego wiąże się przede wszystkim z obowiązkiem prowadzenia ksiąg rachunkowych, czyli pełnej księgowości. Zakres obowiązku może wynikać z formy prawnej, rodzaju działalności albo wielkości przychodów. Do podmiotów, które mogą być nim objęte, należą:
- Spółki kapitałowe – w szczególności spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i spółki akcyjne.
- Spółki osobowe – między innymi spółki jawne, komandytowe i komandytowo-akcyjne, zgodnie z zasadami określonymi w przepisach.
- Osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą – gdy mają obowiązek prowadzenia ksiąg rachunkowych albo dobrowolnie wybiorą pełną księgowość.
- Jednostki stosujące MSSF – w tym określone podmioty będące emitentami papierów wartościowych dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym.
Samo określenie „pełna księgowość” nie oznacza, że każda jednostka przygotowuje identyczne sprawozdanie. Ostateczny zakres zależy od przepisów, statusu jednostki oraz ewentualnych uproszczeń.
Jak wygląda sporządzanie i zatwierdzanie sprawozdania?
Przygotowanie dokumentu wymaga uporządkowania danych za rok obrotowy i sprawdzenia, czy przedstawiają one rzetelny obraz działalności. Proces zwykle przebiega w następującej kolejności:
- Gromadzi się dokumenty i dane dotyczące sprzedaży, zakupów, wynagrodzeń, majątku, zobowiązań oraz środków pieniężnych.
- Operacje gospodarcze ujmuje się w księgach rachunkowych, a po zakończeniu okresu wykonuje się czynności zamykające księgi i przeprowadza niezbędne uzgodnienia.
- Sporządza się bilans, rachunek zysków i strat oraz pozostałe wymagane elementy sprawozdania wraz z informacją dodatkową.
- Jeżeli przepisy nakładają taki obowiązek, sprawozdanie bada niezależny biegły rewident. Audyt nie dotyczy automatycznie każdej firmy.
- Sprawozdanie zatwierdza organ wskazany w przepisach lub umowie jednostki, najczęściej zarząd oraz właściciele albo wspólnicy.
- Zatwierdzony dokument składa się elektronicznie do właściwego rejestru, w szczególności do Krajowego Rejestru Sądowego, a w przypadkach przewidzianych prawem przekazuje także administracji skarbowej.
Sprawozdawczość finansowa a podatkowa
Sprawozdawczość finansowa nie jest tym samym co sprawozdawczość podatkowa. Pierwsza ma przedstawić możliwie pełny obraz sytuacji majątkowej, finansowej i wyników jednostki jej interesariuszom. Druga służy przede wszystkim ustaleniu zobowiązań wobec fiskusa i wykonaniu obowiązków wynikających z przepisów podatkowych.
Te obszary są ze sobą powiązane, ale posługują się odmiennymi zasadami i mogą prowadzić do różnych wartości wyniku finansowego oraz dochodu podatkowego. Sprawozdanie finansowe nie zastępuje więc deklaracji podatkowej.
Rzetelne dane finansowe zwiększają wiarygodność firmy wobec banków i inwestorów. Ułatwiają ocenę ryzyka, zdolności do spłaty zobowiązań i możliwości dalszego rozwoju, dlatego sprawozdawczość finansowa jest czymś więcej niż formalnym obowiązkiem księgowym.
