Leasing odwrócony – co to jest i jak działa?
Leasing odwrócony, nazywany też leasingiem zwrotnym lub sale and leaseback, polega na sprzedaży własnego składnika majątku firmie leasingowej i jednoczesnym wzięciu go w leasing. Przedsiębiorca otrzymuje środki, ale nadal korzysta z samochodu, maszyny albo innego aktywa. Jest to więc sekwencja dwóch odrębnych umów: sprzedaży oraz leasingu.
Czym jest leasing odwrócony?
W zwykłym leasingu przedsiębiorca wybiera przedmiot u dostawcy, a firma leasingowa kupuje go i oddaje mu do używania. W leasingu odwróconym kolejność jest inna. Przedsiębiorca najpierw posiada dany składnik majątku, a następnie sprzedaje go finansującemu i zawiera z nim umowę leasingu dotyczącą tego samego przedmiotu.
Dotychczasowy właściciel staje się więc jednocześnie sprzedawcą i korzystającym. Zmienia się właściciel rzeczy, ale przedsiębiorca nadal może używać jej w działalności. Głównym celem transakcji jest uwolnienie kapitału zamrożonego w majątku bez wyłączania potrzebnego sprzętu z pracy.
Jak przebiega leasing odwrócony?
W praktyce transakcja składa się z kilku następujących po sobie etapów:
- Weryfikacja i wycena przedmiotu – finansujący sprawdza stan prawny, dokumenty, wartość rynkową i możliwość dalszego użytkowania aktywa.
- Sprzedaż składnika majątku – przedsiębiorca zawiera umowę sprzedaży z firmą leasingową i przenosi na nią własność samochodu, maszyny lub innego przedmiotu.
- Wypłata środków – leasingodawca przekazuje uzgodnioną kwotę, zwykle pomniejszoną o opłaty przewidziane w finansowaniu.
- Zawarcie umowy leasingu – ten sam przedmiot zostaje oddany przedsiębiorcy do używania na czas określony.
- Spłata rat i dalsza eksploatacja – przedsiębiorca korzysta z aktywa, płacąc raty zgodnie z harmonogramem. Po zakończeniu umowy zasady wykupu albo przejścia własności zależą od jej rodzaju.
Wycena ma znaczenie, ponieważ cena sprzedaży wpływa na wysokość uzyskanej gotówki i późniejszych opłat. Przy samochodach lub prostych aktywach finansujący może posłużyć się własną oceną. W przypadku maszyn, pojazdów specjalistycznych albo starszego sprzętu może być potrzebna wycena rzeczoznawcy.
Leasing tradycyjny a leasing odwrócony
Najważniejsza różnica dotyczy tego, kto dostarcza przedmiot i dokąd trafiają środki finansowe:
| Cecha | Leasing tradycyjny | Leasing odwrócony |
|---|---|---|
| Dostawca przedmiotu | Producent, dealer, komis lub inny sprzedawca | Przedsiębiorca, który wcześniej posiadał przedmiot |
| Opłata wstępna | Zwykle płaci ją leasingobiorca zgodnie z umową | Może zostać potrącona z ceny sprzedaży przedmiotu |
| Cel finansowania | Zakup i użytkowanie nowego albo używanego aktywa | Uwolnienie środków z aktywa już posiadanego |
| Przepływ pieniędzy | Leasingodawca płaci dostawcy | Leasingodawca płaci dotychczasowemu właścicielowi |
Czy leasing odwrócony się opłaca?
Opłacalność zależy od tego, co przedsiębiorca zrobi z uzyskanymi środkami i ile będzie kosztować całe finansowanie. Uwolniona gotówka może sfinansować zakup materiałów, rozwój firmy, spłatę pilnych zobowiązań albo przejściową lukę w płynności. Przedsiębiorca nie musi przy tym sprzedawać sprzętu i przerywać jego pracy.
Nie jest to jednak darmowe źródło kapitału. Finansujący ponosi większe ryzyko, ponieważ finansuje aktywo, które już wcześniej należało do klienta, dlatego leasing odwrócony jest zwykle droższy niż standardowy leasing, a czasem także droższy niż inne formy finansowania. Przed podpisaniem umowy trzeba porównać kwotę otrzymaną ze sprzedaży z sumą wszystkich rat, opłat, ubezpieczenia i ewentualnego wykupu.
Najważniejsze korzyści dla firmy obejmują:
- poprawę płynności finansowej bez wycofywania aktywa z działalności,
- możliwość przeznaczenia kapitału na inwestycje, zapasy lub spłatę zobowiązań,
- zachowanie ciągłości pracy samochodu, maszyny albo urządzenia,
- pozyskanie finansowania na podstawie majątku, który przedsiębiorca już posiada.
Trzeba też uwzględnić ryzyka związane z taką decyzją:
- wyższy koszt finansowania wynikający z marży i oceny ryzyka,
- możliwość sprzedaży przedmiotu poniżej jego wartości oczekiwanej lub księgowej,
- ryzyko utraty prawa do dalszego korzystania z rzeczy przy zaległościach w spłacie,
- złożone rozliczenia podatkowe, zwłaszcza gdy sprzedaż i leasing mają różne skutki w VAT i podatku dochodowym.
Leasing odwrócony lepiej pasuje do firmy, która ma działający, potrzebny składnik majątku i plan wykorzystania uwolnionych pieniędzy. Jeżeli środki mają jedynie odsunąć problem niewypłacalności, raty mogą dodatkowo obciążyć budżet przedsiębiorstwa.
Podatki i księgowość przy leasingu odwróconym
Podatkowo nie należy traktować tej operacji jako jednego zdarzenia. Sprzedaż przedmiotu i późniejszy leasing są dwiema odrębnymi czynnościami. Sprzedaż może wygenerować przychód z działalności gospodarczej oraz obowiązek rozliczenia VAT, jeżeli transakcja podlega opodatkowaniu. Następnie raty leasingowe rozlicza się zgodnie z zasadami właściwymi dla wybranego rodzaju leasingu.
W leasingu operacyjnym opłaty leasingowe mogą być kosztem korzystającego, jeżeli umowa spełnia warunki określone w ustawie o PIT. Przy rzeczach ruchomych przepisy przewidują między innymi wymóg odpowiedniego czasu trwania umowy w relacji do normatywnego okresu amortyzacji. W leasingu finansowym inaczej rozkładają się amortyzacja i część odsetkowa opłat, a sposób rozliczenia VAT również może być odmienny. Nie można więc przenosić zasad z jednego wariantu na drugi.
Przy samochodzie osobowym trzeba uwzględnić ograniczenia dotyczące zaliczania opłat do kosztów podatkowych, w tym limit odnoszący się do wartości samochodu. Szczegółowe rozliczenie zależy między innymi od statusu podatnika, dokumentu zakupu, sposobu wykorzystania pojazdu i konstrukcji umowy.
W KPiR sprzedaż oraz późniejsze opłaty leasingowe ujmuje się jako odrębne zdarzenia. W księgach rachunkowych znaczenie ma także zasada przewagi treści ekonomicznej nad formą prawną. Oznacza to, że dla celów bilansowych obie umowy mogą wymagać oceny łącznie, zwłaszcza gdy analizuje się, kto faktycznie kontroluje aktywo i ponosi związane z nim ryzyko.
Przed zawarciem transakcji skonsultuj jej konstrukcję z księgowym lub doradcą podatkowym. Błędy przy fakturze sprzedaży, VAT, kwalifikacji leasingu albo ujęciu w KPiR mogą zmienić rzeczywisty koszt finansowania. Szczególnej weryfikacji wymagają umowy dotyczące samochodów osobowych, aktywów już zamortyzowanych oraz sprzedaży po cenie odbiegającej od wartości rynkowej.
Leasing odwrócony może szybko uwolnić kapitał i pozwolić firmie dalej korzystać z potrzebnego majątku. Trzeba jednak oceniać go jako pełną transakcję finansową, a nie tylko sposób na jednorazowy wpływ gotówki. Jej sens zależy od kosztu rat, skutków podatkowych i konkretnego celu, na który przedsiębiorca przeznaczy uzyskane środki.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
