Składka zdrowotna – co to jest i jak jest wyliczana?
Składka zdrowotna to obowiązkowa danina publiczna finansująca system ubezpieczenia zdrowotnego i dostęp do świadczeń w ramach NFZ. Sposób jej obliczenia zależy przede wszystkim od tego, czy jesteś pracownikiem, czy prowadzisz działalność gospodarczą, a w przypadku przedsiębiorcy także od formy opodatkowania.
Czym jest składka zdrowotna?
Składka zdrowotna jest częścią systemu ubezpieczenia zdrowotnego. Trafia do publicznego systemu ochrony zdrowia i służy finansowaniu świadczeń realizowanych w ramach NFZ, takich jak wizyty u lekarzy, leczenie szpitalne czy rehabilitacja.
Jej opłacanie jest co do zasady obowiązkowe. Składka ma charakter miesięczny i niepodzielny, czyli nie dzieli się jej na części zależnie od liczby dni podlegania ubezpieczeniu w danym miesiącu. Samo zgłoszenie do ubezpieczenia nie zastępuje opłacenia należnej składki.
Kto płaci składkę i czym zajmuje się płatnik?
Osoba ubezpieczona finansuje składkę ze swojego wynagrodzenia albo dochodu. Nie zawsze jednak sama ją oblicza i przelewa. Za te czynności odpowiada płatnik składek, czyli podmiot zobowiązany do zgłoszenia ubezpieczonego, obliczenia należności, pobrania jej i przekazania do ZUS.
Przy umowie o pracę płatnikiem jest pracodawca. Potrąca składkę z wynagrodzenia pracownika i wykazuje ją w dokumentach rozliczeniowych. Pracownik nie musi więc samodzielnie składać deklaracji ani wykonywać przelewu do ZUS. Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność rozlicza natomiast własną składkę samodzielnie.
Ubezpieczenie zdrowotne daje przede wszystkim:
- Dostęp do świadczeń finansowanych ze środków publicznych.
- Możliwość korzystania z podstawowej opieki zdrowotnej.
- Prawo do leczenia szpitalnego i rehabilitacji w ramach systemu publicznego.
- Możliwość zgłoszenia członków rodziny, którzy nie mają własnego tytułu do ubezpieczenia.
Jak wyliczana jest składka zdrowotna?
Podstawą obliczenia jest podstawa wymiaru składki. Nie jest ona taka sama dla wszystkich ubezpieczonych. Pracownik i przedsiębiorca podlegają innym zasadom, a u przedsiębiorcy znaczenie ma także forma opodatkowania działalności.
| Grupa | Podstawa wyliczenia | Kto odprowadza |
|---|---|---|
| Pracownik | Przychód brutto pomniejszony o finansowane przez pracownika składki na ubezpieczenia społeczne | Pracodawca, jako płatnik, potrąca składkę z wynagrodzenia i przekazuje ją do ZUS |
| Przedsiębiorca na skali podatkowej | Dochód z działalności, z uwzględnieniem ustawowych zasad i minimalnej podstawy | Sam przedsiębiorca |
| Przedsiębiorca na podatku liniowym | Dochód z działalności, z odrębną stawką właściwą dla tej formy opodatkowania i minimalnym limitem | Sam przedsiębiorca |
| Przedsiębiorca na ryczałcie | Przychód oraz odpowiedni przedział przychodów określający podstawę składki | Sam przedsiębiorca |
W przypadku pracownika składka wynosi co do zasady 9% podstawy wymiaru. Trzeba pamiętać, że nie jest to 9% całego wynagrodzenia brutto, ponieważ podstawę najpierw pomniejsza się o określone składki społeczne finansowane przez pracownika. Dlatego kwota widoczna na pasku wynagrodzeń może różnić się od prostego przemnożenia pensji brutto przez 9%.
U przedsiębiorców zasady są bardziej złożone. Polski Ład, który wszedł w życie w 2022 roku, powiązał sposób ustalania składki z formą opodatkowania. Przy skali podatkowej podstawą jest dochód, przy podatku liniowym również dochód, ale stosuje się inną stawkę, a przy ryczałcie znaczenie ma przychód i właściwy przedział przychodów. W niektórych przypadkach obowiązuje także minimalna podstawa odnosząca się do minimalnego wynagrodzenia.
Przy podatku liniowym standardowa stawka wynosi 4,9% podstawy, jednak miesięczna składka nie może spaść poniżej ustawowego minimum. Konkretne kwoty i limity zmieniają się wraz z przepisami oraz wysokością minimalnego wynagrodzenia, dlatego przedsiębiorca powinien sprawdzać aktualne wartości w ZUS lub na podatki.gov.pl.
Najważniejsze zasady dotyczące składki
Przy rozliczaniu składki zdrowotnej trzeba uwzględnić kilka reguł, które często powodują pomyłki:
- Nie można odliczyć jej od podatku na zasadach obowiązujących przed reformą Polski Ład.
- Składka jest należna za miesiąc i co do zasady ma charakter niepodzielny.
- Przy kilku tytułach do ubezpieczenia składka może być należna z każdego tytułu oddzielnie.
- Nieterminowa zapłata może skutkować odsetkami, a w określonych sytuacjach także innymi konsekwencjami przewidzianymi w przepisach.
- Przedsiębiorca musi prawidłowo zgłosić się do ubezpieczenia i przekazywać wymagane rozliczenia do ZUS.
W praktyce oznacza to, że pracownik widzi składkę jako potrącenie z wynagrodzenia, natomiast przedsiębiorca musi sam ustalić podstawę, obliczyć należność i opłacić ją w terminie. Przy kilku rodzajach działalności albo równoczesnym zatrudnieniu zasady mogą wymagać indywidualnej analizy księgowej.
Składka zdrowotna jest więc obowiązkowym kosztem finansowania publicznej opieki zdrowotnej. Dla pracownika jej wysokość wynika głównie z wynagrodzenia, a dla przedsiębiorcy zależy także od formy opodatkowania i osiągniętego dochodu lub przychodu. Terminowe rozliczenie pozwala zachować ciągłość ubezpieczenia i ograniczyć ryzyko zaległości wobec ZUS.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
